شهر علم

همه معصومین علیهم السلام نمونه انسان کامل هستند. در بین ایشان حضرت علی علیه السلام به واسطه خصوصیات ویژه‌ای که دارا هستند مقام برجسته‌ای دارند.

خصوصیّات شخصی

1- تولّد در بیت الله الحرام
خانه کعبه اولین جایگاه عبادت است. قرآن کریم در این مورد می‌فرماید:« إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذی بِبَکَّةَ مُبارَکاً وَ هُدىً لِلْعالَمین‏ [ آل‌عمران/96] نخستین خانه‏‌اى که براى مردم (و نیایش خداوند) قرار داده شد، همان است که در سرزمین مکّه است، که پر برکت، و مایه هدایت جهانیان است».تاریخ و منابع اسلامى هم به ما مى‏‌گوید که خانه کعبه به دست حضرت آدم علیه السلام ساخته شد و سپس در طوفان نوح آسیب دید و به وسیله ابراهیم خلیل تجدید بنا شد.[1] حضرت علی علیه السلام به عنوان تنها شخصی است که در داخل کعبه متولد شده است. این به تنهایی خود فضیلتی بزرگ است. 

 

2- تحت تربیت پیامبر اکرم
یکی دیگر از ویژگی‌هایی که منحصر در امیرالمؤمنین علیه السلام است این است که تنها ایشان بودند که به طور مستقیم تحت تربیت شخص پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم قرار گرفته و رشد یافتند. خود امیرالمؤمنین علیه السلام در این باره می‌فرمایند: « لقد کنت اتبعه اتباع الفصیل اثر امه، یرفع لی فی کل یوم من اخلاقه علما و یامرنی بالاقتداء به [3] من همچون فرزندی که همواره همراه مادر است، همواره با پیامبر بودم و به دنبال او حرکت می کردم و او هر روز نکته تازه ای را از اخلاق نیک برای من آشکار می ساخت و مرا فرمان می داد که به او اقتدا کنم». این ویژگی نیز منحصر به فرد است و از هر جهت صفحه کمال و اعتماد به ایشان را به امضا می‌رساند.

3- داماد پیامبر

تنها شخصی که توانست رضایت پیامبر و دخترشان را جهت ازدواج با حضرت زهرا سلام الله علیها که در روایات مختلف پیامبر عظیم الشأن اسلام مقام او را بازگو کرده بودند به دست بیاورد حضرت علی علیه السلام بودند. آنچه که موجب می‌شود این فضیلت رنگ و بوی دیگری پیدا کند این است که یکی از موضوعات مهم در ازدواج هم‌کفو بودن دختر و پسر هستند. در این رابطه پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله می‌فرمایند:« َ لَوْ لَا عَلِیٌّ مَا کَانَ لِفَاطِمَةَ کُفْوٌ أَبَدا [2] اگر على نبود همسر و همانندى ابدا براى فاطمه اطهر نبود». این روایت مقام و فضیلت این زوج را نمایان می‌سازد.
ویژگی‌های منحصر به فرد شخصی ایشان زیاد هستند مثل؛ عقد اخوّت پیامبر با ایشان و...

حال به چند مورد از ویژگی‌های شخصیتی و افتخارات کسب شده توسط حضرت اشاره می‌کنیم:

1- اولین ایمان آورنده به اسلام
سبقت گرفتن در ایمان از جمله فضیلت‌های بزرگ است. قرآن کریم می‌فرماید:« وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ * أُوْلَئکَ الْمُقَرَّبُون‏ [واقعه/10-11] و (سومین گروه) پیشگامان پیشگامند، آنها مقرّبانند! »به خوبی مشخص است که یکی از ملاک‌های نزدیکی به خداوند سبقت در خیرات و از جمله ایمان آوردن است. امام حسین علیه السلام می‌فرمایند:« أیُّهَا النّاسُ! نافِسو فِی المَکارِمِ وَ سارِعوا فِی المَغانِمِ؛ [3] ای مردم! در انجام کارهای نیک بر یکدیگر سبقت بگیرید و در سود بردن از پاداشهای اخروی شتاب به خرج دهید». در جای دیگر نیز قرآن کریم می‌فرماید:« وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرینَ وَ الْأَنْصارِ وَ الَّذینَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْری تَحْتَهَا الْأَنْهارُ خالِدینَ فیها أَبَداً ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظیم‏ [توبه/100] پیشگامان نخستین از مهاجرین و انصار، و کسانى که به نیکى از آنها پیروى کردند، خداوند از آنها خشنود گشت، و آنها (نیز) از او خشنود شدند و باغ‌هایى از بهشت براى آنان فراهم ساخته، که نهرها از زیر درختانش جارى است جاودانه در آن خواهند ماند و این است پیروزى بزرگ!». 

2- علم اعجاب برانگیز
یکی از ویژگی‌های امیرالمؤمنین علیه السلام که شناخت آن به درک بهتر شخصیّت فوق العاده ایشان کمک می‌کند، علم شگفت برانگیز حضرت است. در اینجا به روایتی زیبا در مورد علم حضرت علی علیه السلام می‌پردازیم. امام باقر علیه السلام فرمودند:« جبرئیل براى محمد صلّى اللَّه علیه و آله دو انار بهشتى آورد، على علیه السلام او را ملاقات کرد و گفت: این دو انار که در دست دارى چیست؟ گفت امّا این یکى نبوت است که تو از آن بهره‏‌اى ندارى و اما این یکى علم‌ است، سپس رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله آن را دو نیمه کرد، نیمى را به على داد و نیمى را خود گرفت، سپس فرمود: در این تو با من شریک هستى و من با تو. پس امام باقر علیه السلام فرمود: بخدا که پیغمبر صلّى اللَّه علیه و آله از آنچه خدایش تعلیم داد حرفى نیاموخت جز آنکه آن را به على علیه السلام تعلیم داد، سپس آن علم به ما رسید، آنگاه دست بر سینه خود نهاد».[4] همچنین پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله در روایتی مشهور می‌فرمایند:« أَنَا مَدِینَةُ الْعِلْمِ وَ عَلِیٌّ بَابُهَا فَمَنْ أَرَادَ الْحِکْمَةَ فَلْیَأْتِهَا مِنْ بَابِهَا [5] من شهر علم هستم و علی درِ آن شهر است پس هر کس به دنبال حکمت است پس باید از در آن وارد شود(و از علی بخواهد)».

3- تقوای بی‌حد
طبق آیه قرآن ملاک برتری افراد چیزی جز تقوای الهی نیست. فرمود:« إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ خَبیر [حجرات/13] گرامى‌‏ترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست. خداوند دانا و آگاه است! ». در مورد تقوای حضرت علی علیه السلام مطالب بی‌شماری هست. خود حضرت علی علیه السلام در مورد تقوای خودشان اینچنین می‌فرمایند:« وَ اللَّهِ لَوْ أُعْطِیتُ الْأَقَالِیمَ السَّبْعَةَ بِمَا تَحْتَ أَفْلَاکِهَا عَلَى أَنْ أَعْصِیَ اللَّهَ فِی نَمْلَةٍ أَسْلُبُهَا جُلْبَ شَعِیرَةٍ مَا فَعَلْتُهُ وَ إِنَّ دُنْیَاکُمْ عِنْدِی لَأَهْوَنُ مِنْ وَرَقَةٍ فِی فَمِ جَرَادَةٍ تَقْضَمُهَا مَا لِعَلِیٍّ وَ لِنَعِیمٍ یَفْنَى وَ لَذَّةٍ لَا تَبْقَى نعوذ بالله من سبات العقل و قبح الزلل و به نستعین‏ [6] سوگند به خدا اگر هفت اقلیم را با هر چه در زیر آسمانهاى آنها است به من دهند براى اینکه خدا را در باره مورچه‏‌اى که پوست جوى از آن بربایم، نافرمانى نمایم نمى‌‏کنم، و به تحقیق دنیاى شما نزد من پست‏‌تر و خوارتر است از برگى که در دهن ملخى باشد که آن را مى‏‌جود، چه کار است على علیه السّلام را با نعمتى که از دست مى‏‌رود و خوشى‏‌اى که برجا نمى‏‌ماند، به خدا پناه مى‏‌بریم از خواب عقل و زشتى لغزش و تنها از او یارى مى‏‌خواهیم».
خلاصه مطلب اینکه؛ وجود و شخصیّت حضرت علی علیه السلام از درک و توان ما خارج است امّا هم به قدر تشنگی باید چشید!
پی‌نوشت
[1] تفسیر نمونه، ج‏3، ص 9
[2] بحار الأنوار، ج‏43، ص 58
[3] بحار الانوار، ج75، ص 121
[4] اصول کافى- ترجمه مصطفوى، ج‏1، ص 393
[5] الإحتجاج، ج‏1، ص 78